Ventileren voor gezonde binnenlucht

Frisse, schone lucht, heeft iedereen nodig. Heeft u, of een huisgenoot, long- of luchtwegklachten (zoals COPD of astma), dan leidt het ontbreken van verse lucht tot verergering van de klachten.

Bb Agnl 01595

 

Handige checks voor Ventileren voor gezonde binnenlucht

  • Hoe is de kwaliteit van de buitenlucht?

    Uw woning wordt geventileerd met buitenlucht. Moet de binnenlucht schoon zijn, dan begint dat met eisen te stellen aan de buitenlucht. De vervuiling van wegen wordt bepaald door de drukte op de weg (aantal auto’s per etmaal) en de afstand tot die weg. Op de Atlasleefomgeving kunt u op postcode zien welke concentraties van bepaalde stoffen daar gemeten zijn. Onderscheid wordt gemaakt in de gradatie: Voldoende, Redelijk, Vrij matig, Matig, Zeer matig, Onvoldoende, Ruim onvoldoende, Zeer onvoldoende.

  • Zijn de bedieningshandels van roosters goed bereikbaar?

    De handels van ventilatieroosters moeten goed bereikbaar zijn on het gebruik makkelijk te maken. Ze zijn goed bereikbaar wanneer ze zich op borst-hoogte bevinden.

  • Bevinden zich in de kozijnen zelfregelende roosters?

    De hoeveelheid ventilatie door zelfregelende roosters wordt niet beinvloed door de wind op de gevel. Of een rooster zelfregelend is, is moeilijk te zien. Navragen bij de makelaar of de technisch adviseur.

  • Is de woning voorzien van een WTW?

    De WTW onttrekt de warmte uit de afgezogen lucht en verwarmd daarmee de toevoorlucht. De WTW bevindt zich bij de ventilatiebox, of bij lokale ventilatie, in de gevelunit.

  • Heeft het ventilatiesysteem filters en zijn ze eenvoudig te onderhouden?

    Ventilatiesystemen waarbij lucht wordt ingeblazen zijn vaak voorzien van filters. Deze moeten periodiek vervangen of gereinigd worden. Het handig wanneer u weet of en hoe dat moet gebeuren. Of er filters zijn die onderhoud vragen, kunt u vragen aan de makelaar of installateur.

  • Heeft de woning een vorm van 'vraaggestuurde' ventilatie?

    Bij vraaggestuurde ventilatie wordt de hoeveelheid ventilatie afgestemd op wat er nodig is. Vraaggestuurde ventilatie is herkenbaar aan een klokregelaar of sensoren in elk vertrek.

  • Is bij een nieuwe- of gerenoverde woning een ventilatie-prestatie-keuring (VPK) uitgevoerd?

    Een VPK is een gecertificeerde keuringsmethode, waarmee gecontroleerd wordt of de ventilatie voldoet aan gestelde eisen. Die eisen dienen bij opdrachtverlening geformuleerd te zijn. De keuring wordt uitgevoerd door daarvoor gecertificeerde adviesbureaus.

Verbeteropties voor Ventileren voor gezonde binnenlucht

Tips

  • Zorg voor een goed functionerend ventilatiesysteem voor kierdichting aan te brengen.
  • Wanneer de woning aan een drukke weg is gelegen, kies dan een ventilatiesysteem met de luchttoevoer aan de andere gevel.
  • Controleer of het ventilatiesysteem geen hinderlijk geluid veroorzaakt.
  • Zorg dat ventilatieroosters meer dan 180 cm boven de vloer woprden aangebracht.
  • Bij aankoop van een nieuwe woning of de aanschaf van een nieuw ventilatiesysteem, stel vooraf eisen aan het ventilatiesysteem en maak afspraken over hoe dat bij opleveren te controleren.
  • Combineer aanbrengen ventilatieroosters met plaatsen van isolerend glas.
  • Indien een systeem filters heeft, eis dan dat ze eenvoudig zijn te onderhouden.

Verversen van de binnenlucht

Naast een schoon en stofvrij huis, is een goed ventilatiesysteem essentieel en mede bepalend voor de kwaliteit van het leven.

Ventileren is de lucht in de woning verversen met buitenlucht. Daarvoor zijn 3 dingen nodig:

  1. Een lucht toevoer. Dat kan in de vorm van roosters, een klepraampje, of een ventilatiesysteem die de lucht inblaast
  2. De lucht moet de woning kunnen 'doorspoelen'. Daarvoor dient de lucht tussen toevoer en afvoer, door de hele woning te stromen. Dat kan via kieren onder binnendeuren
  3. Een ventilatielucht afvoer. In oudere woningen via een kanalen in de keuken, toilet en badkamer, zonder dat er een ventilator aan te pas komt. In nieuwere woningen gebeurt dat ook vanuit de keuken, het toilet en de badkamer, maar dan afgezogen met een ventilator 

Principe Natuurlijke Ventilatie

Het principe van ventileren

Daarbij is het wel zaak dat de buitenlucht waarmee geventileerd wordt wel schoon is. Ergens op de hei, zal dat beter zijn dan vlak naast een snelweg. Het verschilt ook per regio, afhankelijk van de overheersende windrichting en de aanwezigheid van vervuilende industrie in die richting.

 

Waarom ventileren

Ventileren is nodig om ook binnen gezonde lucht in te kunnen ademen. In huis ademt u de binnenlucht in en uit. Daardoor wordt continu die lucht een beetje vervuild. Daarnaast wordt er binnen gekookt, gedoucht en staan er mogelijk apparaten, zoals een computer en een printer die de lucht vervuilen. Zelfs veel bouwmaterialen en woninginterieurs zorgen continu voor een beetje vervuiling van de lucht. Dat is geen probleem, zolang, door te ventileren, die lucht regelmatig ververst wordt met buitenlucht.
In oudere woningen ging ventileren vanzelf. Door kieren kwam verse lucht binnen en via ventilatiekanalen in de keuken, toilet en badkamer werd de vervuilde lucht afgevoerd. Zo ventileren is niet regelbaar. Meestal wordt er te veel geventileerd en dat kost onnodig veel energie. Beter is een woning die kierdicht is waarbij bewust geventileerd kan worden met voorzieningen die de verse lucht gedoceerd binnen laten en de vervuilde lucht regelbaar afvoeren.

De vervuiling van wegen wordt bepaald door de drukte op de weg (aantal auto’s per etmaal) en de afstand tot die weg. Op de Atlasleefomgeving kunt u op postcode zien welke concentraties van bepaalde stoffen daar gemeten zijn. Onderscheid wordt gemaakt in de gradatie: Voldoende, Redelijk, Vrij matig, Matig, Zeer matig, Onvoldoende, Ruim onvoldoende, Zeer onvoldoende.

Classificatie Stikstof Dioxide Wegen Centrum Den Haag

Classificatie stikstof dioxide wegen (centrum Den Haag)

Extra ventileren ook gezonder?

In principe is extra ventileren niet perse gezonder. Ventilatiesystemen verouderen en vervuilen echter, waardoor het debiet (hoeveelheid lucht) langzaam afneemt. Op een gegeven moment wordt de noodzakelijke hoeveelheid dan niet meer gehaald. Daarnaast is het zo dat systemen vaak wel in een hogere stand gezet kunnen worden, maar door geluidsoverlast of tocht wordt dat in de praktijk toch maar sporadisch gedaan. Een systeem dat extra ‘kan’ ventileren en daarbij toch geen tocht en geluidsoverlast veroorzaakt, wordt daarom aanbevolen.

Eisen aan ventilatiesystemen

Ventileren moet goed en zo comfortabel mogelijk zijn. Eisen aan een ventilatiesysteem zijn:

  • Zoveel (en niet meer of minder) ventileren als op een bepaald moment nodig is
  • Geen tocht veroorzaken
  • Zonder extra inbraakrisico’s
  • Zonder geluidsoverlast 
  • Eenvoudig te bedienen (bediening goed bereikbaar)
  • Eenvoudig te onderhouden

Wordt niet aan deze eisen voldaan, dan is de kans groot dat zo’n systeem niet gebruikt wordt en het binnen ongezond wordt.

Eisen bouwregelgeving nieuwbouw (2003)
De eisen gaan uit van toevoer via woonkamer en slaapkamers en afvoer via keuken, toilet en badkamer. Aan- en afvoer moeten in evenwicht zijn. Uit de eis per vertrek volgt dat de afvoer minimaal 150 m³/uur moet zijn. Daarnaast moet een woning doorspuibaar zijn, een raam in voor- en achtergevel open, zodat in korte tijd de hele woninginhoud wordt ververst. In elk vertrek iets open kunnen zetten is daarvoor vereist.

Ruimte

Eis basisventilatie

Woonkamer en slaapkamer

2,5 m³/uur/m²

Keuken

75 m³/uur

Toilet

25 m³/uur

Badkamer

50 m³/uur

 

Functioneren van de ventilatie

Goed kunnen ventileren bestaat uit een goed regelbare aan- en afvoer van de lucht, waarbij minimaal continu een beetje wordt geventileerd, de hoeveelheid is te vergroten wanneer dat nodig is (koken, douchen e.d.) en daarnaast de mogelijkheid wordt geboden om te ‘doorspuien’ (snel alle lucht verversen). Voor de doorspuibaarheid van een woning is minimaal één opening in de gevel per vertrek nodig en een spleet onder binnendeuren, waardoor de lucht door de woning kan stromen . Onderscheid wordt gemaakt tussen natuurlijk- en mechanische ventileren. Bij mechanische ventilatie, wordt een ventilator toegepast, bij natuurlijke ventilatie niet.

Grof weg zijn de volgende systemen te onderscheiden:

Naam

Toevoer van buitenlucht

Afvoer

Natuurlijke ventilatie

Natuurlijk

Natuurlijk

Mechanische ventilatie

Natuurlijk

Mechanisch

Mechanische ventilatie

Mechanisch

Natuurlijk

Gebalanceerde ventilatie

Mechanisch

Mechanisch

 

Deze systemen zijn of handmatig, op tijd, of vraaggestuurd te regelen. Ongeacht het gekozen systeem, moet in elk vertrek een raam te openen zijn. In principe moet elk systeem, mits goed aangelegd en goed bediend, ook voldoende kunnen ventileren. De risico’s op tocht, geluidhinder en de mate van energiezuinigheid verschilt per systeem.

Natuurlijke ventilatie

Woningen van voor 1975 zijn in de regel uitgerust met ‘natuurlijke ventilatie’. Buitenlucht komt binnen via kieren, klepraampjes of roosters. Door kierdichting en na-isolatie zijn veel kieren verdwenen. Klepraampjes zijn moeilijk regelbaar en leiden daardoor snel tot tocht. Roosters zijn beter regelbaar, zeker wanneer het ‘zelfregelende’ roosters zijn. Bij een natuurlijk ventilatiesysteen wordt de lucht afgevoerd via roosters en ventilatiekanalen in de keuken, toilet en badkamer. De regelbaarheid van dit systeem is beperkt. De hoeveelheid ventilatielucht laat zich het beste regelen door de toevoer te vergroten of te verkleinen.

Regelen van de toevoer via roosters

Voor de toevoer via roosters zijn verschillende typen roosters beschikbaar:

  • Hand bediende roosters
  • Zelfregelende roosters
  • Tijd- of vraaggestuurde roosters

Bij ‘zelfregelende’ roosters wordt een vaste hoeveelheid lucht door gelaten, ook wanneer er veel wind op de gevel staat. Dit bespaart energie en levert minder tochtklachten op dan bij een openstaand handbediend rooster. Roosters dienen bij voorkeur aangebracht hoger dan 1,80 meter boven de vloer te zijn geplaatst, wat de kans op tocht verkleint. In bestaande woningen zijn roosters goed aan te brengen in de glassponning van een raam of kozijn. Goed te combineren met het vervangen van enkel glas door dubbel glas.

Mechanische afzuiging en natuurlijke toevoer

Verse lucht komt binnen via klepraampjes of roosters (zie bij ‘natuurlijke ventilatie’). Afzuiging gebeurt door een centrale ventilator, die via kanalen lucht afzuigt uit de keuken, het toilet en de badkamer. Vaak regelbaar in 3 standen. Wanneer alle roosters dicht staan en de ventilator toch op de hoogste stand staat, kan er onderdruk in de woning ontstaan en zou (vochtige) lucht uit de kruipruimte gezogen kunnen worden.
De warme afvoerlucht verdwijnt rechtstreeks naar buiten. Deze warmte is terug te winnen door een ‘warmtepompboiler’ in de afvoer te plaatsen die die warmte benut voor het verwarmen van tapwater.

Gebalanceerde ventilatie wel of niet met warmteterugwinning (WTW)

De verse buitenlucht wordt met dit systeem door een ventilator aangezogen en in de woonvertrekken ingeblazen. Een andere ventilator zuigt de vervuilde lucht af, vanuit de keuken, het toilet en de badkamer. De ventilatie is vaak regelbaar in 3 standen. Dit systeem leent zich voor ‘warmteterugwinning’ (WTW). De WTW haalt de warmte uit de afgezogen lucht en draagt het over aan de ingeblazen lucht. Daardoor wordt energie bespaard en wordt de binnenkomende lucht opgewarmd waardoor minder kans is op tocht. Gebalanceerde ventilatie biedt ook de mogelijkheid om de toegevoerde lucht te filteren. Deze filters moeten wel periodiek vervangen of gereinigd worden.
Het ontwerp en de uitvoering van gebalanceerde ventilatie dient zorgvuldig te gebeuren, ter voorkoming van klachten over geluidsoverlast, tocht of vervuiling van de installatie.
Voor gebalanceerde ventilatie dienen zowel voor de aan- als voor de afvoer luchtkanalen aangelegd te worden. In de nieuwbouw is dat goed mogelijk. In de bestaande bouw is dat een hele ingreep wat de nodige ruimte en verdiepingshoogte vraagt.

Gebalanceerde Ventilatie

Gebalanceerde ventilatie.

Lokaal ventilatiesysteem via de gevel

Wanneer afzuigen van ventilatielucht via het dak niet mogelijk is, kan ook aan- en afgezogen worden via de gevel. Daartoe zijn units ontwikkeld, soms gecombineerd met een radiator, die buitenlucht aanzuigen en binnenlucht, al of niet via een warmteterugwinning afzuigen. De radiator kan voor extra naverwarming van de buitenlucht zorgen. Een voordeel van dit systeem is dat geen kanalen door de woning nodig zijn. Het geluidsniveau van de ventilator in het toestel voldoet wel aan de eisen van bouwregelgeving, maar is wel te horen, vooral op momenten dat er verder geen geluidsbron is. De WTW zorgt ervoor dat het een zuinig systeem is.

Lokaal Ventilatiesysteem Via De Gevel    Cliamarad Plan T Zand Hillegom

Lokaal ventilatiesysteem (met WTW en naverwarming) via de gevel

Vraaggestuurd regelen

Zowel de mechanische afzuiging met natuurlijke toevoer, als gebalanceerde ventilatie kunnen ‘vraaggestuurd’ uitgevoerd worden. De 3 standen-regeling is dan vervangen door een klok, vergelijkbaar met een klokthermostaat bij een CV, of met CO2-sensoren in elk vertrek Die sensor meet hoeveelheid CO2, wat een indicatie is voor hoeveel mensen er aanwezig zijn en dus, hoeveel er geventileerd moet worden. De ventilatiehoeveelheid wordt daarmee teruggebracht tot ‘niet meer dan voor een gezond binnenmilieu noodzakelijk’, wat een besparing oplevert.

Bb Agnl 02023 W600 H300

Kostenindicatie

  • € - €€
  • In de nieuwbouw is energiezuinige ventilatie min of meer standaard omdat het bijdraagt aan de vereiste mate van energiezuinigheid
  • In de bestaande bouw zijn de kosten sterk afhankelijk van de ingreep die nodig is om kanalen aan te brengen en weg te werken

Aandachtspunten

  • Een goede ventilatie is geen extra’s of luxe, maar noodzakelijk voor een gezond binnenmilieu
  • Stel vooraf eisen aan de prestaties (energiezuinigheid, geluid, tocht) die van de ventilatie geëist worden en spreek af hoe dat bij opleveren getoetst moet worden
  • Zorg voor een goede regelbaarheid
  • Zorg ervoor dat de toevoer geen tochtklachten veroorzaakt
  • Zorg voor warmteterugwinning (WTW) of vraagsturing
  • Stel eisen aan het geluidsniveau dat u nog acceptabel vindt
  • Wanneer er periodiek filters vervangen moeten worden, zorg dan dat u daar goed bij kunt